Hoofstuk 4: Vergankelijkheid

Samenvatting Introductie van Deel IV en Hfdst 4

Introductie van Deel IV

Waarom zijn we nog niet verlicht? Omdat we a) gehecht zijn aan dit leven, b) gehechtheid aan de vreugde van samsara, c) gehechtheid aan de rust van de arhats en d) omdat we de manier waarop verlichting bereikt wordt niet kennen.

Deze obstakels worden verwijderd door de instructies van de spirituele vriend. Samengevat zijn deze instructies: a) meditatie over vergankelijkheid, b) reflectie over de nadelen van samsara en over oorzaak en gevolg, c) meditatie over liefdevolle vriendelijkheid en mededogen en d) het voortbrengen van bodhichitta.

Hoofdstuk 4: Vergankelijkheid

Alle samengestelde verschijnselen zijn vergankelijk.

De manier om over vergankelijkheid na te denken heeft drie aspecten: a) classificatie van de verschillende aspecten van vergankelijkheid, b) methode van contemplatie en c) de voordelige effecten van deze contemplatie.

a) classificatie
1. vergankelijkheid van de uiterlijke wereld
2. vergankelijkheid van de bewuste wezens

b) methode
1.a) meditatie op de 'groffe' vergankelijkheid van het hele universum
1.b) meditatie op de 'fijne' vergankelijkheid van alle dingen

2.a) alle bewuste wezens zijn vergankelijk
2.b) wij zelf zijn vergankelijk

A. Vergankelijkheid in onszelf: ik zal sterven, onderzoek de consquentie daarvan, besef de onvermijdelijkheid van het naderend moment dat ik zal sterven en dat ik alles zal verliezen.

Onderzoek in 3X3 punten
-ik zal zeker sterven: 1) er is in het verleden niemand niet gestorven, 2) dit lichaam is samengesteld en 3) elk moment is er één dichter bij de dood
-het moment dat ik zal sterven is onzeker: 1) er is geen vaste levensspanne, 2) dit lichaam heeft geen blijvende essentie en 3) de oorzaken van de dood zijn legio.
-niemand kan ons helpen als we sterven, niet onze 1) rijkdom, 2) familie en vrienden en 3) lichamen.

B. Pas de vergankelijkheid die je om je heen ziet op jezelf toe.

c) Voordelige effecten
De voordelige effecten van deze zijn dat het ons bevrijd van gehechtheid aan dit leven, dat het ons vertrouwen versterkt en ons bevrijd van gehechtheid en afkeer. Het is een aanleiding om de gelijke natuur van alle verschijnselen te verwerkelijken.

Hoofdstuk 3: De Leraar *Highlights*

De 'leraar' waar we hier over spreken is de Mahayanaleraar: de kalyanamitra (skt.) of Geshe (Tib.), wat zoveel betekent als 'spirituele vriend'.

De noodzaak van het volgen van een spirituele vriend wordt op drie manieren vastgesteld: op basis van de soetra's, door logica en door vergelijkingen.

De logische reden is dat wij niet weten hoe we onze emotionele en spirituele sluiers moeten reinigen (nl. door het verzamelen van verdienste en inzicht), maar de leraar wél.

De vergelijkingen zijn dat de leraar is als a) een gids die de weg kent naar waar we heen willen gaan, b) een begeleider die ons beschermt tegen gevaren onderweg en c) als een veerman die ons helpt de andere oever te bereiken.

Er zijn verschillende soorten leraren, maar het best zijn de 'gewone leraren' die ons de mogelijkheid geven voor het eerst onze gewone toestand van verwarring te overstijgen. Een Tibetaans gezegde is dat onze leraar vriendelijker is dan de Boeddha, omdat we hem hebben kunnen ontmoeten en de Boeddha niet.

Bij het volgen van een leraar en het luisteren naar zijn onderricht is het zaak dat we vooraf de Bodhicitta opwekken, tijdens het onderricht onszelf als de patiënt, de leraar als de arts en de dharma als medicijn zien en dat we, tenslotte, de '3 fouten van de kom' vermijden.

Iemand die niet oplet is als een kom die ondersteboven staat en waar je dus geen thee in kunt gieten.

Iemand die niet actief luistert en niets onhoudt is als een kom met een gat, die niets vasthoudt.

Het verraderlijkst is de kom met vergif erin: iemand die eigenlijk alleen naar het onderricht luistert om zijn eigen meningen bevestigd te zien.

Hoofdstuk 2: het kostbare menselijke leven

Ook al hebben alle bewuste wezens de boeddhanatuur, alleen menselijke wezens hebben de praktische mogelijkheid om verlichting te bereiken. Een kostbaar menselijk leven heeft 1) vrijheid, 2) begiftigdheid en 3) drie soorten vertrouwen.

1) Vrijheid
Dit betekent vrij te zijn van 8 omstandigheden die ongunstig zijn voor dharmabeoefening:
1. een geboorte in een hellerijk
2. of als hongerige geest
3. of als dier
4. of als barbaar
5. of als langlevende godheid
6. of als iemand met onjuiste visies
7. of waar geen boeddha aanwezig is
8. of met deficiënties zoals doofstomheid

2) Begiftigdheid
Er zijn tien kwaliteiten die de bijzondere begiftiging van het menselijk leven uitmaken. Vijf die we zelf veroorzaken door deugdzame handelingen:
9. een menselijk lichaam hebben
10. geboren zijn een centraal (beschaafd) land
11. in het bezit zijn van functionerende zintuigen
12. niet geneigd zijn schadelijke handelingen te verrichten
13. openheid voor de lessen

En er zijn vijf kwaliteiten die door uiterlijke omstandigheden ontstaan:
14. er is een boeddha verschenen in de wereld
15. deze boeddha heeft de dharma onderricht
16. de dharma is verder doorgegeven
17. en wordt nog steeds beoefend
18. en er zijn mensen die deze beoefening ondersteunen

Een menselijk leven met deze 18 kwaliteiten (van vrijheid en begiftigdheid) is
a) moeilijk te verkrijgen en makkelijk te verliezen
b) van groot belang

3) vertrouwen
Om vol profijt te hebben van dit kostbare leven moeten we deugdzame handelingen cultiveren. Het consequent vasthouden aan positive kwaliteiten vereist dat we vertrouwen hebben, of meer precies:
-overtuigd vertrouwen in de werking van oorzaak en gevolg
-strevend vertrouwen in het bereiken van volledige bevrijding en
-helder vertrouwen in de Drie Juwelen, Boeddha, Dharma en Sangha

Wie deze drie soorten vertrouwen heeft, heeft de viervoudige innerlijke zekerheid haar dharma-beoefening niet te verliezen door gehechtheid, afkeer, angst en domheid.

Intermezzo: kort & bondig

Als 'intermezzo' hebben we gekeken naar drie korte samenvattingen van de dharma. Bij luisteren naar, nadenken over en beoefenen van de dharma kan het nuttig zijn dit soort kernachtige uitspraken in gedachten te houden, voor wanneer we spoor bijster zijn, door de bomen het bos niet meer zien of, eenvoudigweg, geen trek hebben in zware dharma-oliebollen.

1.

Vermijd schadelijke handelingen;
Cultiveer positieve handelingen;
Tem je geest;
- dat is het onderricht van alle boeddha's.

Het is misschien niet heel erg sprankelend, maar dit versje wordt traditioneel gezien als de essentie van Boeddha's leer. In de praktijk helpt het ons ons eraan te herinneren dat het er niet om gaat of we de mond vol hebben van 'de hoogste visie', 'allesomvattend medegevoel', 'onvoorwaardelijke vreugde' etc, maar of we daadwerkelijk het juiste doen, zeggen en denken en niet meedrijven met onze ingesleten gewoontepatronen. Dit is de dharma voor de regenachtige maandagochtenden, zeg maar.

2.

Vasthouden aan dit leven? Geen dharma-mens!
Vasthouden aan samsara? Geen onthechting!
Vasthouden aan eigenbelang? Geen verlichtingsgeest!
Vastklampen verschijnt? Geen visie!

Zie ook hier. Stapje voor stapje helpen de vier regels ons onze beoefening te verfijnen. De eerste regel scheidt je van de algemene genoegzaamheid die welke spiritualiteit dan ook onmogelijk maakt. De tweede regel scheidt je van tijdelijke, zeg maar 'wereldse', bedoelingen in je beoefening. De derde regel scheidt de kleine weg van de grote weg, die tot de bevrijding van alle bewuste wezens leidt. Regel nummer vier toetst onze houding aan de essentie, de ongekunstelde natuurlijke staat.

3.

Tenslotte citeren we Tulku Urgyen Rinpoche:

To ignore compassion, devotion, and renunciation is like a bird trying to fly without wings: it's not possible. One should remember the famous statement: 'Devotion is the head of meditation, revulsion is the foot of meditation and nondistraction is the heart of meditation.'
(Repeating the Words of the Buddha, p. 89)

De kernachtige driepunter op het end is afgeleid van het korte Karma Kagyu liniegebed, dat velen misschien kennen uit de Basisoefeningen of van Phowa cursussen met lama Ole. Om hetzelfde iets anders te zeggen (hopelijk, althans): Weet waar je heen gaat, weet waar je van weg wilt, laat je niet kisten door je monkey-mind.

Steekwoorden Derde Keer

Dhagpo Thargyen leegroep
Steekwoorden derde bijeenkomst

Bespreking 'gebeden'

vooraf
a) Toevlucht & bodhichitta
Toevlucht nemen totdat verlichting is bereikt
Boeddha, Dharma & Sangha
Ontwikkelen verlichtingsgeest
verlichtingsgeest als aspiratie om verlichting te bereiken tbv alle wezens
verlichtingsgeest als toepassing van de 6 bevrijdende kwaliteiten (skt. paramita's)
vrijgevigheid
discipline
geduld
inzet
meditatie
wijsheid

b) De vier grenzenloze overwegingen
r. 1: Liefde
r. 2: Medegevoel
r. 3: Medevreugde
3. 4: Gelijkmoedigheid

Paradox: dit soort wensen kunnen we pas echt maken als we een zekere realisatie hebben
Toevlucht en bodhichitta werken als een soort computervirus

c) Goeroe Yoga
Karmapameditatie in het kort

achteraf
d) opdracht van de verdienste
verdienste altijd doorgeven aan alle wezens

Bespreking tekst

p. 46 Therefore, from today...kind of effort.
Omdat samsara geen voordelen heeft beoefenen we de dharma om verlichting te bereiken.
Onovertreffelijke verlichting, vergelijking met Arhatschap etc.

The primary cause...of unsurpassable enlightenment.
6 punten die de hele dharma samenvatten

The primary cause...without conceptual thought.
Boeddhanatuur (skt Tathagathagarbha) is primaire oorzaak v. verlichting
Verschil tussen primaire en secundaire oorzaken
Vb. Een papiertje brandt als je er een vlam onder houdt, een lepel niet (blijkt!).
De hitte is de secundaire oorzaak, dat papier kan branden de primaire oorzaak.
Toepassing van dit onderscheid op karma en het bereiken van verlichting.

Menselijk leven als beste basis voor het pad (in tegenstelling tot bv muggen).
Spirituele leraar: degene die je 'verbindt' met de dharma
the body, in de zin van Kaya, als in dharmakaya, sambhoghakaya etc.
without conceptual thought: boeddha's hebben geen 'plannetjes'
'conceptualiteit': tib. Namtok

These six topics...explained in detail.
De rest van de tekst in bij wijze van spreke commentaar op het voorgaande vers.
Na enig onderzoek kunnen we niets vinden wat in het vers ontbreekt

Losse opmerkingen
Vergankelijkheid: alles houdt zeker op, zonder dat we weten wanneer
consequentie: oefen nu, zonder te investeren of verleden of toekomst
Motivatie is iets wat je kan (en moet) trainen
uiteindelijk is het het beste om constant te oefenen, maar zonder krampachtigheid
Verschil tussen sutra- & tantrabenadering
sutra: je bent het nog niet, maar wil het worden
tantra: je bent het al en drukt het uit
Beide benaderingen zijn per saldo hetzelfde:
verlichting is niet 'iets extra's': boeddhanatuur is in alle wezens & boeddha's gelijk
'hak alles weg wat niet op een paard lijkt'
De dharma is alleen maar functioneel met als doel bevrijding
drie 'stapjes' (zie ook het Mahamoedra Gebed, vers 5)
luisteren
overdenken
mediteren

Steekwoorden Tweede Keer

Hommage
p. 45 This noble teaching...and Lord Atisha.
De intentie van Gampopa om dit boek te schrijven
de edele lessen (arya dharma)
voor het welzijn van zelf én anderen (verlichting: "het tweevoudige resultaat")
Mila en Atisha: de Kagyu en Kadam linies

Inleiding van de tekst
p. 46 In general all...from all suffering.
De Vier Edele Waarheden
Samsara: 1. Er is leed.
2. Er is een oorzaak van leed.
Nirvana: 3. Er is een eind aan leed.
4. Er is een oorzaak voor de einde aan leed.
Nirvana als negatief begrip: vrijheid van verwarring en leed
Beide zijn in essentie leeg: er zijn geen begrippen van toepassing op hun natuur
(P, -P, P&-P, -(P&-P) zijn vormen van uitspraken die niet van toepassing zijn)

Who is it...basis of emptiness.
wezens: semchen-> 'met geest' , drowa-> zwervers ('migrators' in de tekst)
3 rijken: begeerte, vorm, geen-vorm (Skt. kama-, rupa- en arupaloka)
verbonden met drie types meditatie-ervaring: gelukzaligheid, helderheid en niet-denken
'op basis van leegte', interpretatie nav Duitse vertaling: verwarring met betrekking tot leegte

What causes confusion...realms of migrators.
De Twee Sluiers, emotioneel en conceptueel
emotioneel: verwarring
gehechtheid
woede
jaloezie
trots
conceptueel: onwetendheid
de 6 rijken: hellewezens
hongerige geesten
dieren
mensen
strijdende goden (asoera's)
goden

What exemplifies this...sleep and dream.
Dromen alleen in de context van slaap, samsara alleen in onwetendheid & verwarring

When did this...in beginningless samsara.
Er is geen begin: 'it's turtles all the way down'.
Punt van Khenpo Ngedön: zodra je een begin wil vinden kom je in de conceptuele problemen

What is the...experiences are suffering.
Waarom is het erg dat we verward zijn?
Omdat alle ervaringen leed zijn (zie hoofdstuk 5)

When can this...attains unsupassable enlightenment.
Verwarring kan, door het bereiken van verlichting, oorspronkelijke wijsheid worden.
Tib. Yeshe, oorspronkelijk, onveranderd weten, kennen, gewaarzijn

If you think...is no self-liberation.
Verwarring verdwijnt niet vanzelf.

losse opmerkingen
drie meesters die beschouwd worden als uitstralingen van Manjushri
Sakya Pandita (1182-1251)
Longchen Rabjam (1308-1364)
Je Tsonkhapa (1357-1419)

Samsara niet iets 'buiten' ons. In veel opzichten zijn samsara, verwarring & 'ik' synoniemen.

'Ego' in de zin van de dharma niet (niet alleen) arrogantie, trots etc.
Egoloosheid wil zeggen dat 'ik' zoals in 'Ik zie een appel' nergens naar verwijst.

Steekwoorden Eerste Keer

Inleiding

De twee vertalingsperioden
1. Nyingma (‘oude vertaling’: meesters Goeroe Rinpoche, Vimalamitra & Vairotsana)
2. Sarma (‘nieuwe vertaling’: 7 tradities)
Kadampa (meesters Atisha & Dromtön)
Sakya (de Khön familie)
Kagyu (Marpa, Milarepa, Gampopa)
Chöd (Padampa Sangye & Machik Labdrön)
Shangpa (Khyungpo Naljor)
Jordruk (verbonden met de Kalachakratantra)
Urgyen Nyendrup (Drupthob Urgyenpa)

Het leven van Gampopa
’instutionalisering’, vereniging Kagyu & Kadam lessen

Kadam instructies:
Lamrim (stadia van het pad)
Lojong (training van de geest, mindtraining)

De Dhapo Thargyen, the Jewel Ornament of Liberation
een Lamrim tekst
de wortelverzen (p. 46, The primary cause is...without conceptual thought.)

Bespreking tekst

p. 44 (I prostrate to the...are their foundation)
Manjushri, wijsheid, vader van alle Boeddha’s
Verschillende soorten salutaties ivm verschillende soorten lessen
Overwinnaars, de boeddha’s
Hun ‘kinderen’: de pratyekaboeddha’s, shravaka’s & bodhisattva’s
De Dharma, lessen en ervaring
Betekenissen van het woord ‘dharma’ en afgeleide termen (dharmata, dharmadhatu en dharmakaya)
De lama’s, de ‘basis’